به گزارش سلامت نیوز به نقل از clevelandclinic، گاهی احساس می‌کنید چیزی در بدن‌تان درست کار نمی‌کند؛ مدتی است بیش از حد خسته و تحریک‌پذیر شده‌اید و هنگام حمام کردن، ریزش موی بیشتری را تجربه می‌کنید. این تغییرات ممکن است شما را به فکر بررسی وضعیت هورمون‌ها بیندازد. اما آیا واقعاً زمان انجام آزمایش هورمونی فرا رسیده است؟
هورمون‌ها نقش مهمی در تنظیم بسیاری از عملکردهای بدن دارند و اختلال در تعادل آنها می‌تواند با علائم و مشکلات مختلفی همراه باشد. با این حال، هر علامتی لزوماً به معنای اختلال هورمونی نیست و تشخیص علت آن به بررسی دقیق نیاز دارد.
پِلین باتور، متخصص اختلالات هورمونی و سلامت زنان، درباره علائم شایع عدم تعادل هورمونی، تفاوت این علائم در زنان و مردان و روش‌های بررسی سطح هورمون‌ها توضیح می‌دهد.
چه علائمی ممکن است نشان‌دهنده اختلال هورمونی باشند؟
به گفته دکتر باتور، بدن انسان دست‌کم ۵۰ نوع هورمون دارد و برهم خوردن تعادل آنها می‌تواند علائم پیچیده و مشکلات سلامتی مختلفی ایجاد کند.
با این حال، تجربه علائم احتمالی اختلال هورمونی به معنای ابتلا به چنین اختلالی نیست؛ زیرا تقریباً همه این نشانه‌ها می‌توانند دلایل دیگری نیز داشته باشند.
این متخصص تأکید می‌کند که نباید تمام علائم را صرفاً به هورمون‌ها نسبت داد. بهتر است هر نشانه به‌طور جداگانه بررسی شود تا علت اصلی آن مشخص شود و احتمال نادیده ماندن سایر بیماری‌ها کاهش یابد.
در ادامه، مهم‌ترین علائمی که بهتر است درباره آنها با پزشک مشورت کنید، آورده شده است.
۱. آکنه و جوش‌های پوستی
آکنه در زنان و مردان می‌تواند یکی از نشانه‌های افزایش سطح هورمون‌های مردانه یا آندروژن‌ها، از جمله تستوسترون، باشد.
دکتر باتور می‌گوید افزایش این هورمون‌ها در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) شایع است. اختلال در سطح هورمون‌های تیروئیدی نیز ممکن است در هر دو جنس با مشکلات پوستی و آکنه همراه باشد.
۲. تغییرات موهای سر و بدن
تغییر در میزان رشد موهای سر، صورت و بدن می‌تواند یکی از نشانه‌های احتمالی اختلال هورمونی باشد.
افزایش تستوسترون ممکن است در زنان باعث رشد بیش از حد موهای زائد، وضعیتی که با عنوان هیرسوتیسم شناخته می‌شود، شود. این مشکل می‌تواند با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا یائسگی نیز ارتباط داشته باشد.
از سوی دیگر، اختلالات هورمونی در زنان و مردان ممکن است باعث نازک شدن یا ریزش موهای سر، پاها و ناحیه تناسلی شود.
البته ریزش مو همیشه منشأ هورمونی ندارد و عواملی مانند کمبود ویتامین‌ها و استرس شدید نیز می‌توانند در بروز آن نقش داشته باشند.
۳. افزایش وزن بدون دلیل مشخص
گاهی افزایش وزن می‌تواند ناشی از اختلال یا تغییرات هورمونی باشد. برای مثال، تغییر ترکیب بدن در دوران یائسگی شایع است.
با این حال، اگر افزایش وزن با علائم دیگری همراه نباشد، ممکن است عوامل دیگری در آن نقش داشته باشند؛ از جمله:
-
استرس و تغییر در برنامه روزمره و سبک زندگی
-
کاهش توده عضلانی با افزایش سن
بنابراین نباید هرگونه افزایش وزن را به اختلال هورمونی نسبت داد.
۴. کاهش وزن بدون دلیل مشخص
اگر بدون تغییر در رژیم غذایی یا میزان فعالیت بدنی، به‌طور ناگهانی حدود ۱۵ پوند، معادل ۶.۸ کیلوگرم، وزن کم کنید، ممکن است یکی از دلایل آن پرکاری تیروئید باشد.
در این وضعیت، تولید بیش از حد هورمون‌های تیروئیدی باعث افزایش سرعت سوخت‌وساز بدن می‌شود و می‌تواند کاهش وزن، تپش قلب و عدم تحمل گرما را به دنبال داشته باشد.
۵. تغییرات در عملکرد و میل جنسی
تغییرات ناگهانی در زندگی جنسی نیز ممکن است با نوسانات هورمونی ارتباط داشته باشد.
به گفته دکتر باتور، کاهش یا افزایش ناگهانی میل جنسی، تغییر در میزان برانگیختگی و اختلال در عملکرد جنسی از جمله مواردی هستند که باید با پزشک مطرح شوند.
او تأکید می‌کند که معیار اصلی، مقایسه وضعیت فعلی فرد با شرایط معمول خودش است، نه آنچه برای دیگران طبیعی تلقی می‌شود.
۶. اختلال در انرژی و خواب
اختلال در تعادل هورمون‌ها ممکن است باعث نوسانات شدید سطح انرژی و تغییر الگوی خواب شود.
با این حال، خستگی مداوم، خواب نامنظم و کاهش انرژی همیشه منشأ هورمونی ندارند و باید همراه با سایر علائم بررسی شوند.
۷. گرگرفتگی و تعریق شبانه
گرگرفتگی و تعریق شبانه معمولاً با کاهش سطح استروژن در دوران پیش‌یائسگی و پس از یائسگی مرتبط دانسته می‌شوند؛ اما این علائم فقط مختص زنان نیستند.
به گفته دکتر باتور، تغییرات و اختلالات هورمونی در مردان نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
البته مصرف برخی داروها نیز ممکن است باعث گرگرفتگی و تعریق شبانه شود؛ بنابراین نباید بدون بررسی، علت این علائم را صرفاً به هورمون‌ها نسبت داد.
۸. تغییرات خلق‌وخو
نوسانات خلقی و تغییرات شدید احساسی ممکن است با تغییر سطح هورمون‌ها ارتباط داشته باشند، اما بیماری‌ها و شرایط مختلف دیگری نیز می‌توانند بر وضعیت روانی تأثیر بگذارند.
دکتر باتور توصیه می‌کند افراد علائم و تغییرات خلقی خود را ثبت کنند. این کار به پزشک کمک می‌کند الگوهای احتمالی را شناسایی و علت‌های مختلف را محدودتر کند.
۹. اختلال در تمرکز و مه مغزی
مه مغزی، کاهش تمرکز و دشواری در انجام فعالیت‌هایی که پیش‌تر به‌راحتی انجام می‌شدند، ممکن است با اختلالات هورمونی ارتباط داشته باشند؛ به‌ویژه اگر با مشکلات خواب و کاهش انرژی همراه باشند.
با این حال، استرس، افسردگی و کمبود ویتامین B12 نیز می‌توانند در بروز این علائم نقش داشته باشند.
علائم اختلالات هورمونی که بیشتر در زنان دیده می‌شوند
هورمون‌های زنان به دلیل تغییرات مرتبط با چرخه قاعدگی، بارداری و یائسگی، نوسانات بیشتری نسبت به مردان دارند. برخی از علائم اختلالات هورمونی که به‌طور خاص در زنان دیده می‌شوند عبارت‌اند از:
قاعدگی نامنظم: تغییر در چرخه قاعدگی ممکن است با بارداری یا دوران پیش‌یائسگی ارتباط داشته باشد، اما این‌ها تنها دلایل احتمالی نیستند. دکتر باتور تأکید می‌کند که در صورت ایجاد اختلال در چرخه قاعدگی، مراجعه به پزشک و بررسی علت ضروری است.
خشکی واژن: خشکی واژن می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما یکی از علائم شایع یائسگی است. با کاهش استروژن، بافت واژن حساس‌تر می‌شود و ممکن است خشکی آن بر رابطه جنسی تأثیر بگذارد.
به گفته دکتر باتور، دست‌کم ۵۰ درصد زنان درجاتی از خشکی واژن را تجربه می‌کنند که ممکن است رابطه جنسی را دشوار کند. این مشکل نیز معمولاً با گذشت زمان تشدید می‌شود.
علائم اختلالات هورمونی در مردان
مردان نیز ممکن است علاوه بر علائم عمومی اختلالات هورمونی، نشانه‌های خاصی را تجربه کنند.
- ژنیکوماستی یا بزرگ شدن بافت پستان: اگر اندازه سینه‌ها در مردان افزایش پیدا کند یا بافت عضلانی این ناحیه کاهش یابد، ممکن است تعادل استروژن و تستوسترون در بدن مختل شده باشد. این وضعیت نسبتاً شایع است و روش‌های درمانی مختلفی برای آن وجود دارد.
- آتروفی بیضه: کوچک شدن بیضه‌ها ممکن است با اختلالات هورمونی ارتباط داشته باشد. این وضعیت همچنین می‌تواند از عوارض مصرف استروئیدهای آنابولیک یا درمان جایگزینی تستوسترون (TRT) باشد.
چگونه می‌توان سطح هورمون‌ها را بررسی کرد؟
نوع آزمایش هورمونی موردنیاز به نوع اختلال احتمالی، علائم فرد و پرسش‌های پزشکی بستگی دارد که پزشک قصد دارد به آنها پاسخ دهد.
آزمایش‌های هورمونی معمولاً با تجویز پزشک و از طریق نمونه خون یا ادرار در مراکز درمانی و آزمایشگاه‌ها انجام می‌شوند. آماده شدن نتایج این آزمایش‌ها ممکن است از چند روز تا یک هفته طول بکشد.
برخی از شرکت‌های تجاری نیز کیت‌های آزمایش خانگی ارائه می‌کنند که در آنها از نمونه بزاق استفاده می‌شود. با این حال، تفسیر نتایج این آزمایش‌ها می‌تواند دشوار باشد و گاهی اطلاعات گمراه‌کننده‌ای در اختیار فرد قرار دهد.
دکتر باتور می‌گوید این آزمایش‌ها در بهترین حالت می‌توانند نقطه شروعی برای گفت‌وگو با پزشک باشند، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی یا برنامه درمانی مشخصی ارائه نمی‌کنند.
او همچنین نسبت به ادعاهای گسترده در شبکه‌های اجتماعی مبنی بر اینکه همه افراد باید آزمایش هورمونی انجام دهند، هشدار می‌دهد.
چه هورمون‌هایی در آزمایش بررسی می‌شوند؟
هیچ آزمایش هورمونی واحدی وجود ندارد که برای همه افراد مناسب باشد. پزشک با توجه به علائم و احتمال وجود یک بیماری خاص، آزمایش‌های موردنیاز را انتخاب می‌کند.
مهم‌ترین آزمایش‌های هورمونی و متابولیک عبارت‌اند از:
۱. هورمون‌های تیروئیدی
آزمایش‌هایی مانند TSH، T3 آزاد و T4 آزاد برای بررسی عملکرد غده تیروئید و تشخیص اختلالاتی مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید درخواست می‌شوند.
۲. هورمون‌های تولیدمثلی
هورمون‌هایی مانند استروژن، پروژسترون، تستوسترون، هورمون لوتئینه‌کننده (LH) و هورمون محرک فولیکول (FSH) برای بررسی مشکلات مرتبط با سلامت جنسی، چرخه قاعدگی و باروری مورد استفاده قرار می‌گیرند.
۳. هورمون‌های مرتبط با استرس
کورتیزول و هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) برای بررسی عملکرد غدد فوق‌کلیوی و هیپوفیز اندازه‌گیری می‌شوند.
۴. شاخص‌های متابولیک و تنظیم قند خون
آزمایش‌هایی مانند هموگلوبین A1C و قند خون برای بررسی وضعیت تنظیم قند خون و احتمال مقاومت به انسولین اهمیت دارند.
نکاتی که پیش از انجام آزمایش هورمونی باید بدانید
پیش از انجام آزمایش‌های هورمونی، توجه به چند نکته ضروری است:
- زمان انجام آزمایش اهمیت دارد: سطح برخی هورمون‌ها در طول روز تغییر می‌کند و همین موضوع می‌تواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد. بنابراین زمان نمونه‌گیری باید با توجه به نوع هورمون و دستور پزشک تعیین شود. همچنین بهتر است درباره ضرورت ناشتا بودن از پزشک سؤال کنید.
- داروها و مکمل‌ها می‌توانند نتایج را تغییر دهند: برخی داروها، از جمله کورتون‌ها، بعضی داروهای درمان سرطان و قرص‌های ضدبارداری، ممکن است بر سطح هورمون‌ها تأثیر بگذارند. بنابراین باید پزشک را از تمام داروها و مکمل‌های مصرفی خود مطلع کنید.
- هر تغییر هورمونی به معنای بیماری نیست: عوامل مختلفی مانند یک شب کم‌خوابی یا حتی سرماخوردگی معمولی می‌توانند باعث تغییر موقت سطح هورمون‌ها شوند. به همین دلیل، مشاهده نتیجه غیرطبیعی در یک آزمایش لزوماً به معنای وجود بیماری نیست و ممکن است به بررسی‌های تکمیلی نیاز داشته باشد.
دکتر باتور در پایان تأکید می‌کند که آزمایش هورمونی می‌تواند بخش ارزشمندی از فرایند تشخیص باشد، اما نخستین قدم نیست؛ بلکه شروع کار، گفت‌وگو با پزشک و بررسی دقیق علائم است. این گفت‌وگو می‌تواند مسیر تشخیص علت مشکلات و انتخاب درمان مناسب را مشخص کند.
نظر شما